Take a fresh look at your lifestyle.

Hình ảnh cây nêu ngày Tết trong văn hóa Việt

0 2.033

Mỗi dịp xuân về, người người nhà nhà nô nức cùng nhau dọn dẹp, trang trí nhà cửa, mua sắm bánh mức để chuẩn bị đón Tết. Trong nhịp sống hối hả ấy, vì “đất chật, nhà đông” hình ảnh cây nêu ngày Tết đang dần vắng bóng. Thế nhưng, với ý nghĩa đặc biệt của mình, từng hàng cây nêu cao vút mang theo hy vọng về năm mới an lành vẫn được treo lên giữa những phố thị hiện đại, xa hoa.

“Tết đến mẹ tôi vất vả nhiều

Mẹ tôi lo liệu đủ trăm điều

Sân gạch tường vôi người quét lại

Vẽ cung trừ quỷ, trồng cây nêu”

Như những vần thơ gần gũi của nhà thơ Nguyễn Bính trong bài thơ “Tết của mẹ tôi”, hình ảnh cây nêu ngày Tết có ý nghĩa vô cùng đặc biệt đối với ngày Tết cổ truyền Việt Nam. Mỗi dân tộc sẽ có cách thức dựng nêu khác nhau, nhưng tất cả đều chung ước muốn xua đuổi những điềm xấu, không may mắn và cầu mong một năm mới bội thu, may mắn.

Hình ảnh cây nêu ngày Tết trong văn hóa Việt

Hình ảnh cây nêu được dựng lên trước cửa nhà mỗi dịp Tết cổ truyền. Ảnh: Sưu tầm

Theo nhiều tài liệu văn hóa dân gian, cây nêu ngày Tết mang triết lý âm dương, thông qua hình ảnh cái nón và cây gậy của Chử Đồng Tử và Tiên Dung, hai chữ Càn (Trời) và Khôn (Đất) thể hiện sự bao hàm thống nhất và tương trợ giữa Âm – Dương, không tách rời giữa Động – Tĩnh,… Cây nêu được xem là cầu nối giữa vũ trụ và đất trời, là trung tâm kết nối tâm thức cộng đồng người Việt. Mỗi khi cây nêu được dựng lên, mọi hoạt động khác như đang dừng lại tạo nên sự cân bằng tuyệt đối trong sự vận hành giữa năm cũ – năm mới.

Ngoài ra, trong dân gian còn lưu truyền một sự tích thú vị về cây nêu ngày Tết. Truyện kể rằng, xưa kia loài Quỷ chiếm toàn bộ đất đai, loài Người chỉ làm thuê và nộp phần lớn lúa cho Quỷ. Tuy nhiên, Quỷ ngày càng bóc lột Người, tự cho mình hưởng quyền “ăn ngọn cho gốc”. Vì vậy, sau khi thu hoạch Người chỉ nhận được rạ, không còn đường sống đành cầu cứu Đức Phật giúp đỡ. Phật bảo Người chuyển qua trồng khoai lang, đến lúc thu hoạch Người được hưởng trọn củ khoai, còn Quỷ chỉ lấy lá và dây khoai. Vụ mùa kế, Quỷ chuyển qua phương thức “ăn gốc cho ngọn”, Người lại chuyển sang trồng lúa. Kết quả Quỷ hưởng toàn rạ, tức Người nên loài Quỷ tuyên bố “ăn cả gốc lẫn ngọn”. Phật trao cho Người giống cây ngô (bắp) để gieo trồng, loài Quỷ lại không được gì, cuối cùng Quỷ nhất định bắt Người phải trả lại tất cả ruộng đất không cho thuê nữa.

Hình ảnh cây nêu ngày Tết trong văn hóa Việt

Tranh vẽ dân gian phong tục dựng nêu ngày Tết. Ảnh: Sưu tầm

Lúc này Phật và Người trao đổi bàn nhau trao đổi với Quỷ, xin một miếng đất bằng bóng chiếc áo cà sa treo trên ngọn cây tre. Quỷ thấy không thiệt hại gì nên đồng ý, sau đó Phật dùng phép biến bóng chiếc áo cà sa che phủ toàn bộ đất đai khiến loài Quỷ mất hết đất phải chạy ra biển Đông. Không còn đất, Quỷ huy động quân vào cướp lại nhưng bị Người tấn công bằng máu chó, lá dứa, tỏi và vôi bột… loài Quỷ thua và bị đày ra biển. Trước khi đi, Quỷ xin Phật cho phép một năm vào đất liền vài ba ngày để viếng thăm phần mộ tổ tiên, Phật thương tình nên chấp thuận. Vì vậy, vào những ngày Tết Nguyên Đán, loài Quỷ sẽ vào thăm đất liền, người ta theo phong tục cũ trồng cây nêu để Quỷ không đến được chỗ Người cư ngụ. Trên cây nêu thường treo khánh đất (tạo ra tiếng động xua đuổi Quỷ), buộc thêm một bó lá dứa, cành đa mỏ hái hoặc vẽ hình cung tên hướng mũi nhọn về phía Đông và rắc vôi bột xuống đất trước cửa nhà nhằm cấm cửa lũ Quỷ. Cũng từ đây, câu ca dao dân gian này ra đời:

“Cành đa lá dứa treo kiêu (cao)

Vôi bột rắc ngõ chớ trêu mọi nhà.

Quỷ vào thì Quỷ lại ra.

Cành đa lá dứa thì ta cứa mồm”

Theo thời gian, mỗi địa phương, mỗi dân tộc với phong tục, tập quán khác nhau sẽ câu một câu chuyện ý nghĩa riêng về việc trồng cây nêu ngày Tết. Dù cuộc sống có hiện đại hơn thì hình ảnh cây nêu được dựng lên khi Tết đến xuân về vẫn luôn chứa đựng những giá trị tốt đẹp trong đời sống tinh thần của người Việt xưa và nay.

Ngân Lê

Banner Trang Chi Tiết – Dưới bài viết
Để lại một trả lời

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công bố.

error: Content is protected !!